پسرفت در اوتیسم یا اوتیسم پسرفتی
پسرفت در اوتیسم یا اوتیسم پسرفتی، به حالتی گفته میشود که کودک در چند ماه یا چند سال اول زندگی رشد نسبتاً طبیعی دارد، اما سپس بخشی از مهارتهای قبلی خود را از دست میدهد. یکی از تکراری ترین جملاتی که از والدین کودکان طیف اوتیسم در کلینیک کاردرمانی و گفتاردرمانی آترا میشنویم را در زیر لیست میکنیم.
- تا ۱۸ ماهگی هیچ مشکلی نداشت.
- کلماتش کم شده است.
- دیگر مثل قبل نگاه نمیکند.
- انگار در دنیای خودش غرق شده است.
بعضی والدین میگویند فرزندشان چند کلمه حرف میزد. با صدا زدن اسمش پاسخ میداد، ارتباط خوبی برقرار میکرد. اما بعد از مدتی احساس کردندکه یهو تغییر کرده است. این حکایت و تجربه آنقدر فراگیر است که سالها توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. اما سؤال مهم این است که، آیا کودکان دارای اوتیسم واقعاً مهارتهایشان را از دست میدهند یا ماجرا پیچیدهتر از چیزی است که به نظر میرسد؟
پسرفت در اوتیسم یا اوتیسم پسرفتی چیست؟
در علوم رشد کودکان به روند از دست رفتن مهارتهایی که کودک قبلاً به دست آورده است پسرفت رشدی گفته میشود.
مهارتها ممکن است شامل موارد زیر باشند
- کلمات و گفتار
- پاسخ دادن به اسم
- ارتباط چشمی
- اشاره کردن
- بازیهای اجتماعی
- تعامل با اطرافیان
مطالعات و پژوهشها نشان میدهند حدود 20 تا 30 درصد کودکان دارای اوتیسم مراحلی از پسرفت رشدی را تجربه میکنند. بنابراین کوتاه میتوان گفت که در برخی کودکان واقعاً از دست دادن مهارتها اتفاق میافتد. اما داستان به همین سادگی نیست. پس چرا بیشتر والدین از ۱۸ ماهگی کودک صحبت میکنند؟
جالب این است که بسیاری از خانوادهها به بازه زمانی مشابهی اشاره میکنند. از بازه زمانی بین 15 تا 24 ماهگی صحبت میکنند. این موضوع به نحوه رشد مغز کودک مربوط میشود. در سال اول زندگی، مهارتهای کودک نسبتاً ساده هستند.
- لبخند زدن
- غان و غون کردن
- تقلیدهای اولیه
- گفتن چند کلمه محدود
اما از حدود 18 ماهگی به بعد رشد اجتماعی و زبانی سرعت زیادی پیدا میکند. در این سن انتظار داریم کودک مهارت های زیر را داشته باشد.
- دایره واژگان خود را گسترش بدهد.
- برای جلب توجه دیگران اشاره بکند.
- اشیا را به والدین نشان بدهد.
- وارد بازیهای نمادین و وانمودی بشود.
- ارتباط اجتماعی پیچیدهتری برقرار بکند.
در نتیجه تفاوتهای رشدی که پیش از این چندان آشکار نبودهاند، ناگهان بیشتر به چشم میآیند. آیا کودک واقعاً کلماتش را از دست داده است؟ گاهاً بله.
برخی کودکان استفاده از کلمات یا مهارتهای ارتباطی قبلی را متوقف میکنند. اما در بسیاری از موارد، آنچه والدین به عنوان از دست دادن کلمات توصیف میکنند، ممکن است کاهش استفاده از زبان برای ارتباط باشد. برای مثال کودکی که قبلاً میگفت آب، ممکن است همچنان مفهوم آب را درک بکند، اما دیگر برای درخواست آن از کلمه آب استفاده نکند.
به همین دلیل متخصصان بین دو حالت زیر تفاوت میگذارند.
- از دست دادن واقعی مهارت
- کاهش استفاده از مهارت
سالهای زیادی تصور میشد برخی کودکان کاملاً طبیعی رشد میکنند. سپس ناگهان دچار اوتیسم میشوند. اما پژوهشهای جدید، بهویژه مطالعاتی که فیلمهای خانگی دوران نوزادی کودکان را بررسی کردهاند، تصویر متفاوتی را نشان میدهند. در بسیاری از کودکانی که بعدها پسرفت را تجربه کردهاند، تفاوتهای بسیار ظریفی حتی قبل از یک سالگی وجود داشته است؛ تفاوتهایی که در آن زمان برای خانواده قابل تشخیص نبودهاند. بعنوان نمونه به موارد زیر میتوان اشاره کرد.
- توجه کمتر به چهره
- استفاده کمتر از نگاه برای برقراری ارتباط
- تفاوت در توجه مشترک
- تفاوت در واکنش به تعاملات اجتماعی
به همین دلیل امروزه بسیاری از پژوهشگران معتقدند آنچه والدین به صورت یک تغییر ناگهانی تجربه میکنند، اغلب نتیجه آشکار شدن تدریجی تفاوتهایی است که مدتها در حال شکلگیری بودهاند. به بیان ساده، اوتیسم معمولاً یک اتفاق ناگهانی نیست؛ بلکه یک مسیر متفاوت رشد مغز است که در مقطعی از رشد کودک آشکارتر میشود. آیا اوتیسم پسرفت، با سایر انواع اوتیسم فرق دارد؟
این سؤال برای بسیاری از والدین مطرح میشود که، آیا اوتیسمی که با پسرفت همراه است، شدیدتر از سایر انواعطیف اوتیسم است؟ پژوهشها نشان میدهند پاسخ قطعی برای همه کودکان وجود ندارد. به طور میانگین، کودکانی که سابقه پسرفت دارند ممکن است موارد زیر در آنها صادق باشد.
- تأخیر زبانی بیشتری نشان بدهند.
- علائم اجتماعی واضحتری داشته باشند.
- زودتر مورد توجه خانواده قرار بگیرند.
اما این موضوع در همه کودکان صدق نمیکند. برخی از کودکانی که پسرفت را تجربه کردهاند، پیشرفت بسیار خوبی در گفتار، ارتباط و مهارتهای اجتماعی دارند. از سوی دیگر، برخی کودکان که هرگز پسرفت مشخصی نداشتهاند نیز ممکن است چالشهای قابل توجهی را تجربه بکنند. بنابراین امروزه متخصصان معتقدند که وجود یا عدم وجود پسرفت به تنهایی نمیتواند آینده کودک را پیشبینی بکند.
تفاوت اصلی بین اوتیسم پسرفتی و غیرپسرفتی چیست؟
تفاوت اصلی بین اوتیسم پسرفتی و اوتیسم غیرپسرفتی بیشتر در نحوه آشکار شدن نشانههای اوتیسم میباشد. بر خلاف انتظار در ماهیت خود اوتیسم تفاونی وجود ندارد. در اوتیسم پسرفتی، خانواده معمولاً یک نقطه زمانی مشخص را به یاد میآورد. از یک زمانی به بعد تغییر کرد. اما در اوتیسم غیرپسرفتی، علائم معمولاً از همان سال اول زندگی به تدریج آشکار میشوند. امروزه بسیاری از پژوهشگران معتقدند این دو حالت کاملاً جدا از هم نیستند، بلکه در یک طیف قرار دارند. حتی در بسیاری از کودکانی که والدین آنها از پسرفت ناگهانی صحبت میکنند، بررسیهای دقیقتر نشان میدهد تفاوتهای ظریف رشدی از ماهها قبل وجود داشته است.
آیا والدین اشتباه میکنند؟ خیر. تجربه والدین بسیار ارزشمند است و باید جدی گرفته بشود. وقتی خانوادهای میگوید کودک قبلاً بیشتر حرف میزد، یا قبلاً ارتباط بیشتری داشت. این یک تجربه واقعی است. اما یافتههای جدید نشان میدهند که در بسیاری از موارد، ما با یک خاموش شدن ناگهانی مهارتها روبهرو نیستیم. بلکه با آشکار شدن تدریجی تفاوتهای رشدی مواجه هستیم. حال شاید بپرسید، چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر موارد زیر در کودک آشکار باشد، بهتر است هرچه سریعتر توسط متخصص رشد کودک، کاردرمانگر یا گفتاردرمانگر ارزیابی بشود.
- اگر کودک کلمات قبلی خود را از دست داده است.
- کودک کمتر به اسمش پاسخ میدهد.
- ارتباط چشمی کاهش یافته است.
- کودک کمتر اشاره میکند.
- علاقه کمتری به تعامل اجتماعی نشان میدهد.
تشخیص و مداخله زودهنگام میتواند تأثیر قابل توجهی بر مسیر رشد کودک داشته باشد.
جمعبندی
بسیاری از والدین کودکان دارای اوتیسم تجربه مشترکی دارند. “تا ۱۸ ماهگی همه چیز طبیعی بود.”
پژوهشهای امروزی نشان میدهند این تجربه واقعی است، اما معمولاً به معنای شروع ناگهانی اوتیسم نیست. در برخی کودکان بخشی از مهارتها واقعاً کاهش پیدا میکند، اما در بسیاری موارد تفاوتهای عصبی که از قبل وجود داشتهاند، در دوره جهش رشد زبانی و اجتماعی آشکار میشوند.
آیا اوتیسم پسرفتی وجود دارد؟ بله.
آیا بعضی کودکان واقعاً بخشی از مهارتهای خود را از دست میدهند؟ بله، اما نه همیشه به شکلی که والدین تصور میکنند. گاهی بله؛ اما آنچه ما به عنوان پسرفت میبینیم، همیشه از دست رفتن ناگهانی مهارتها نیست. گاهی تفاوتهای پنهان رشد، برای نخستین بار خود را نشان میدهند.
آیا میدانیم دقیقاً چرا این اتفاق رخ میدهد؟ هنوز نه.
آیا راه قطعی برای پیشگیری از آن وجود دارد؟ خیر.
منابع
- Ozonoff S, Iosif AM. Changing conceptualizations of regression: What prospective studies reveal about the onset of autism spectrum disorder. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2019.
- Ozonoff S, Heung K, Byrd R, Hansen R, Hertz-Picciotto I. The onset of autism: Patterns of symptom emergence in the first years of life. Autism Research. 2008.
- Barger BD, Campbell JM, McDonough JD. Prevalence and onset of regression within autism spectrum disorders: A meta-analytic review. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2013.
- Pearson N, Charman T, Happé F, Bolton P, McEwen F. Regression in autism spectrum disorder: Reconciling findings from retrospective and proctive research. Autism Research. 2018.
- Lord C, Brugha TS, Charman T, et al. Autism spectrum disorder. The Lancet. 2020.